به گزارش فردای صنعت، صنعت پتروشیمی از صنایع مادر و اشتغال‌زا است که به‌عنوان منبع تغذیه سایر بخش‌ها، می‌تواند نقش اساسی را در اقتصادکشورهای در حال توسعه ایفا نماید. به همین ترتیب صنعت پتروشیمی در ایران یکی از صنایع مهم و استراتژیک بوده که بخش عمده صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده است. این صنعت با توجه به مزیت رقابتی می‌تواند وابستگی کشور به خام فروشی نفت را کاهش دهد. در این تحلیل به بررسی و تحلیل صنعت پتروشیمی و آشنایی کامل با مفاهیم و زنجیره تولید و شرکت‌های فعال در این صنعت خواهیم پرداخت.

تعاریف و مفاهیم مهم در زنجیره پتروشیمی

واژه پتروشیمی از ترکیب دوکلمه پترول و شیمی تشکیل شده و معنی لغوی آن مواد شیمیایی حاصله از نفت است. به طور کلی مواد پتروشیمی به آن گروه از محصولات اطلاق می‌شود که از طریق تغییر شکل یا فعل و انفعلات شیمیایی قسمتی از هیدروکربورهای نفت یا گاز طبیعی با سایر مواد تهیه می‌شوند.

تولید محصولات پتروشیمی به گونه‌ای است که معمولاً یک واحد اصلی در بالادست، ماده اولیه واحدهای دیگر را تولید می‌کند، مثلاً واحد الفین با تولید اتیلن و پروپیلن نیاز واحدهای پلی اتیلن را تأمین می‌کند. به این ترتیب صنایع پتروشیمی را به سه دسته ی بالادستی (نزدیک به مواد  اولیه)،‏ میان دستی، و پایین دستی (نزدیک به محصولات نهایی) تقسیم می کنند. البته این تقسیم‌بندی کلی بوده و از این لحاظ مرز ثابتی بین مجتمع‌های پتروشیمی وجود ندارد. یک مجتمع پتروشیمی می‌تواند تلفیقی از محصولات پایه‌ای میانی و نهایی تولید کند و بخشی از تولیدات خود را هم در فرایندی دیگر مصرف نماید.

صنایع پایه (بالا دستی): صنایع بالادستی پتروشیمی، صنایع تولیدکننده محصولات پتروشیمی هستند که به طور مستقیم خوراک آنها از هیدروکربورهای نفت یا گاز طبیعی تأمین می‌شود. این صنایع محصولاتی مانند اتیلن، پروپیلن، متانول، آمونیاک و … را تولید می‌کنند.

صنایع میانی: این صنایع خوراک خود را ازمحصولات صنایه پایه تأمین می‌کنند. انواع پلیمرها از قبیل پلی ‎اتیلن،‏ پلی پروپیلن‌‌، پی‌ وی‌سی از جمله محصولات تولیدی این صنایع هستند. صنایع تکمیلی (پائین دست): صنایع تکمیلی پتروشیمی صنایعی هستند که مواد اولیه خود را مستقیم از صنایع بالادست و میانی پتروشیمی تأمین می‌کنند و در اغلب موارد محصول تولیدی خود را به صنایع مصرفی و مصرف کننده نهایی تحویل می‌دهند. صنایع پلاستیکی، شوینده ها، رنگ و رزین و … در این گروه قرار می‌گیرند.

هرکدام از شرکت‌های پتروشیمی به احتمال زیاد برحسب محصولات تولیدی خود در یکی این دسته‌بندی‌ها قرار می‌گیرد که در جدول زیر شاهد این دسته‌بندی هستیم.

تقسیم بندی صنعت پتروشیمی برمبنای محصول

به طور کلی محصولات پتروشیمی به پنج گروه اصلی پلیمرها، محصولات شیمیایی، آروماتیک ها، سوخت‌ها و مواد هیدروکربوری،‏ کودها و سموم قابل طبقه‌بندی است.

آروماتیک ها: مهمترین ترکیبات تجاری از شاخه هیدروکربن‌های حلقوی، آروماتیک‌ها هستند و بنزن معروف‌ترین ترکیب این گروه است. نامگذاری آروماتیک به این شاخه از ‎ترکیبات هیدروکربنی به علت جداسازی گروهی از ترکیبات اشباع نشده است که بوی هیدروکربن می‌دهد و نام آروماتیک که به معنی «بودار» است، بر این ترکیبات گذارده شد. ازجمله محصولات این گروه می‌توان از بنزن، تولوئن و زایلین نام برد.

الفین‌ها: از هفت محصول پایه اصلی پتروشیمی سه محصول یعنی پروپیلن، اتیلن و بوتادین جزء محصولات الفینی هستند. لوله‌های آب، انواع پلیمرها مورد استفاده در پزشکی، انواع محصولات مورد استفاده بسته‌بندی، قطعات لازم در صنایع خودروسازی و بسیاری از اشیائی که ما به اسم پلاستیک آنها را می‌شناسیم بر پایه اتیلن و پلی اتیلن‌ها هستند که همه آنها الفینی هستند.

پلیمرها: پلیمر به موادی گفته می‌شود که از مولکول‌های بسیار بزرگ (ماکرو مولکول) درست شده‌اند. این مولکول‌های بزرگ از تکرار و اتصال واحدهای کوچک‌تر (منومر) تشکیل شده‌اند. بنا به نوع و تعداد منومرها و همچنین چگونگی تکرار و طرز قرار گرفتن آنها در ابعاد مختلف در هر پلیمر مواد پلیمری با خواص گوناگون تولید می‌شود. پلیمرها در صنعت پتروشیمی، به پلیمرهای اساسی و مهندسی دست‌بندی می‌شوند. عمده پلیمرهای پرمصرف در صنعت پتروشیمی، شامل پلی اتیلن، پلی پروپیلن پلی اتیلن ترفتالات، پلی وینیل کلراید، پلی استایرن و اکریلونیتریل بوتادین استایرن است. کودها: این گروه محصولات شامل اوره، آمونیاک، دی‌آمونیوم فسفات، نیترات آمونیوم و سولفات آمونیوم بوده که عمدتا در بخش کشاورزی استفاده می‌شوند.

مواد شیمیایی: محصولات این گروه تنوع بسیار زیادی دارند و شامل انواع اسیدها، الکل‌ها، گازها و … می‌باشند. سوخت ها: پروپان، بوتان و پنتان از محصولات میانی هستند که علاوه بر مصرف سوخت به عنوان خوراک نیز مورد استفاده قرار می گیرند.

خوراک واحدهای پتروشیمی

مایعات گاز طبیعی یا NGL (Natural Gas Liquids)‏: مایعات گاز طبیعی معمولاً همراه با تولید گاز طبیعی حاصل می‌شود، یعنی گازهای سبک‌تر در اثر تغییرات دما و فشار به مایع تبدیل می‌شود. مایعات گاز طبیعی به وسیله دستگاه‌های جداساز در میادین و یا پالایشگاه‌های گاز از گاز طبیعی جدا می‌شود.

مایعات گاز طبیعی را نباید با گاز طبیعی مایع شده اشتباه کرد، مواد متشکله در مایعات گاز طبیعی عبارت است از اتان، گاز مایع (پروپان و بوتان) بنزین طبیعی و کاندنسیت که درصد هرکدام بستگی به نوع گاز طبیعی و امکانات بهره برداری دارد. گاز مایع LPG (Liquefied Petroleum Gas) : هیدرو کربن‌های سبک هستند که در شرایط عادی دما و فشار به صورت گاز هستند ولی در اثر افزایش فشار و یا کاهش دما به حالت مایع درمی آیند. گاز مایع از پروپان و بوتان تشکیل شده است. ‏

گاز ترش و شیرین (Sour and Sweet gas): گاز شیرین، گاز طبیعی است که دارای مقدار اندکی از ترکیب‌های گوگردی می‌باشد و می‌تواند بدون آنکه از پیش پالایش شود به مصرف برسد در حالی که گاز ترش دارای اسید سولفیدریک و دیگر ترکیب‌های خورنده گوگردی است و پیش از مصرف نیاز به پالایش دارد. گاز غنی: گاز تولیدی از مخزن که علاوه بر گاز متان حاوی هیدروکربن‌های سنگین‌تر از متان باشد و هنوز جداسازی بر روی آن صورت نگرفته باشد را گاز غنی می‌گویند.

گاز طبیعی(natural gas): مخلوطی از هیدروکربورهای سبک مانند متان، اتان، پروپان، بوتان و مقدار کمی هیدروکربورهای سنگین‌تر همراه مقادیری ازت، اسید سولفیدریک و گاهی مقدار ناچیزی هلیم حاصل از منابع زیرزمینی، گاز طبیعی نامیده می‌شود. تقریباً همیشه درصد متان در گاز طبیعی بیشتر از سایر هیدروکربورهاست. نفت میعانی (کاندنسیت): هیدروکربورهایی هستند که در شرایط درونی مخازن زیرزمینی به صورت گازند ولی در شرایط عادی روی زمین به صورت مایع درمی‌آیند و به طور عمده شامل پنتان‌ها و فرآورده‌های سنگین‌تر هستند.

معرفی شرکت های گروه شیمیایی

در جدول زیر به معرفی شرکت‌های گروه شیمایی که نمادشان در بازارسرمایه معامله می‌شود پرداخته شده است. در این جدول منظور از درصد محصولات اصلی و مواد اولیه، سهم از فروش هر محصول در سال 1401 می‌باشد.

در این لیست شاهد دسته‌بندی شرکت‌های فعال در گروه شیمیایی‌ها به 10 دسته متانول، دوده‌ای، آروماتیکی، اوره و آمونیاک، شوینده، رنگ و رزین، الفین، سوخت و پلیمری، سرمایه‌گذاری، تولیدکننده کلر و سایر هستیم و وضعیت فعالیت و محصولات تولیدی هرگروه بر حسب وزن از فروش کل مورد بررسی قرار گرفته است.

مقایسه عملکرد نماد گروه شیمیایی

در این جدول به مقایسه نمادهای شیمیایی براساس برخی آیتم‌های مهم موثر در این گروه پرداختیم که در ادامه به معرفی هر آیتم و دلیل انتخاب آن خواهیم پرداخت.

فروش سال 1401: در این سرفصل فروش تجمیعی ماه منتهی به اسفند 1401 شرکت‌ها گزارش شده است. با توجه به سال مالی شرکت مورد نظر این رقم ممکن است فروش 12 ماهه، 3 ماهه یا … باشد. درصد صادرات: در گزارش ماهانه منتشر شده منتهی به اسفند 1401، میزان فروش تجمیی صادراتی به کل فروش در این بخش گزارش شده است که این آیتم می‌تواند دید مناسبی برای تحلیل شرکت‌ها در مواقع تغییرات قیمتی دلار به سرمایه‌گذاران بدهد.

نسبت مواد مستقیم مصرفی به کل بهای تمام شده: در بخش قبلی مواد اولیه خریداری شده شرکت به صورت وزنی نشان‌داده شده. حال در این بخش به منظور فهم وزن مواد مستقیم خریداری شده از کل بهای تمام شده و تاثیر در حاشیه سود شرکت، این آیتم گزارش شده است که از تقسیم بهای مواد مستقیم مصرفی به کل بهای تمام شده در دوره مالی مورد نظر حاصل شده است. لازم به ذکر است با توجه به تفاوت در سال مالی و گزارش دهی‌های متفاوت شرکت‌ها، در جدول فوق بعضا مجاب به استفاده از دوره‌های متفاوت شده است.

حاشیه سود 1401: حاشیه سود می‌تواند به عنوان یکی از عناصر کلیدی در مقایسه‌ شرکت‌های فعال در یک صنعت و پیدا کردن شرکت‌هایی که با مدیریت بهتر توانسته‌اند سودآوری بهتری داشته باشند، موثر باشد. درصد پوشش سود سال مالی قبل: این آیتم از تقسیم سود خالص گزارش 9 ماهه 1401 این شرکت‌ها به سود خالص 12 ماهه سال قبل حاصل شده است. پس در این مقایسه شرکتی که سال مالی آن منتهی به آذر ماه است، سود 12 ماهه امسال با سال قبل مقایسه شده در حالی که در شرکت‌های با سال مالی منتهی به اسفند، سود 9 ماهه سال جاری با سود 12 ماهه سال قبل مقایسه شده است.

سود انباشته و سود خالص: با توجه به این موضوع که شرکت‌های دارای زیاد انباشته توانایی تقسیم سود خود را ندارند و همچنین شرکت‌هایی که بعضا سود انباشه بالایی دارند، گاها بیشتر از سود دوره تقسیم خواهند داشت. پس مشاهده شرکت‌هایی که سود انباشته بالایی دارند می‌تواند در انتخاب گزینه‌های سرمایه‌گذاری ایده آل نقش اساسی داشته باشد. در این جدول سود انباشه و سود خالص دوره شرکت‌ها به آخرین سرمایه تقسیم و به ازای هر سهم گزارش شده است. درصد تقسیم سود: در نهایت درصدی که شرکت در دوره قبل به سهامداران پرداخت نموده ارائه شده است.

به طبع به دلیل عدم تشکیل مجامع در زمان تدوین گزارش، این آیتم برای شرکت‌های با سال مالی منتهی به آذر ماه، برای سال مالی 1401 و برای سال مالی منتهی به اسفندماه، سود تقسیمی سال 1400 می‌باشد. لازم به ذکر است با توجه به تئوری‌های رفتاری، شرکتی که درصد تقسیم سود بالایی دارد معمولا در بین سهامداران از اقبال بیشتری برخوردار خواهد بود.

مراحل توسعه صنعت پتروشیمی در ایران

در جدول زیر مراحل توسعه صنعت پتروشیمی و دوره‌های احداث شرکت‌ها ارائه شده است.

ظرفیت تولید صنعت پتروشیمی در ایران

ظرفیت اسمی تولید صنعت پتروشمی بر حسب آمار مرکز پژوهش‌ها به شرح جدول زیراست که میزان رشد آن در هر دوره نشان داده شده است.

همانطور که از نمودار فوق نیز برداشت می‌شود عمده توسعه صنعت پتروشیمی در  بین سال‌های 84 تا 89 انجام شده و به تازگی برحسب سیاست‌های دولت مبنی برعدم خام فروشی، شاهدیم که سرمایه‌گذاری در این صنعت افزایش یافته است. البته این افزایش به میزانی نیست که بتواند نیازهای کشور را جوابگو باشد و همچنان سرمایه‌گذاری و ایجاد زیرساخت‌ها در این حوزه را جزو اولویت‌های سرمایه‌گذاری در کشور قلمدار کرده است.

بازدهی تاریخی نماد های گروه شیمیایی

در تصویر زیر بازدهی 3 ماهه، 3 ساله و 5 ساله گروه شیمیایی منتهی به 17 اردیبهشت 1402 نمایش داده شده است.

در مقایسه نمادهای این گروه‌ها با توجه به این که برخی از نمادها در سال 1399 در سقف تاریخی خود بوده و بعضا بیشتر از ارزش واقعی خود معامله می‌شدند. پس مقایسه بازدهی 5 ساله ( بازدهی نسبت به وضعیت تعادلی نمادها) می‌تواند ملاک بهتری برای سنجش عملکرد این شرکت‌ها باشد.

مرجع/کاریزما

در پی انتشار گزارش‌های متعدد درباره قراردادهای ده ها میلیاردی و انحصاری یکی از پتروشیمی های ماهشهر با یک آژانس گردشگری، اخبار تازه‌ای از تلاش برای تمدید مجدد این رانت و فساد به گوش می‌رسد.

بر اساس اطلاعات موثق، عده‌ای از افراد ذی‌نفوذ در این شرکت، با بهره‌گیری از رانت ارتباطی و نفوذ در بخش حقوقی، در حال پایه‌ریزی اقداماتی هستند تا بار دیگر یک قرارداد انحصاری را ـ که پیش‌تر با حاشیه‌های فراوان روبرو بود ـ به شیوه‌ای غیررقابتی و بدون در نظر گرفتن پیمانکاران بومی واجد شرایط تمدید کنند.

این اقدام که مغایر با قوانین است نشان‌دهنده تلاش برای تداوم سیاست‌های ناعادلانه و توزیع منابع عمومی در دستان اشخاص خاص و غیربومی ساکن خارج از استان است.

اگر این فرآیند غیرشفاف به مرحله نهایی برسد و مجددا قرارداد پر مفسده منعقد شود، در راستای وظیفه افشاگری و شفاف‌سازی، کلیه اسامی، مدارک و جزئیات مرتبط با اشخاص دخیل در این رانت منتشر خواهد شد.

از نهادهای نظارتی و قضایی انتظار می‌رود با نظارت فوری و قاطع، مانع از تحقق این اقدام پشت پرده شوند

.فردای صنعت؛ نرخ خوراک گران، قطعی گاز در زمستان و تحریم‌ها به خصوص در حمل‌ونقل دریایی، صنعت پتروشیمی ایران را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است. شرایطی که حفظ حاشیه سود این صنعت نسبت به سال‌های گذشته را سخت‌تر کرده و مهم‌تر از همه طرح‌های توسعه‌ای در اما و اگرهای خوراک گرفتار شده است.

در حالی که ایران در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان عمده محصولات پتروشیمی در منطقه ظاهر شده، صنعت پتروشیمی این روزها با موانع چندجانبه‌ای روبه‌رو است که پایداری تولید و تداوم صادرات را تحت تاثیر قرار داده‌اند. نرخ خوراک (به‌ویژه گاز طبیعی) که حدود ۴۰ تا ۷۸‌درصد از هزینه‌های تولید را شامل می‌شود، اکنون بخش جدی از چالش‌های این صنعت را تشکیل می‌دهد. در سال۱۴۰۲، اصلاح نرخ خوراک و سوخت گاز موجب شد هزینه‌های تولید در برخی واحدها مانند پتروشیمی خارک به میزان ۵/‌‌۷۸‌درصد کاهش یابد و رقمی نزدیک به ۱۶‌هزار‌میلیارد ریال صرفه‌جویی ایجاد شود در حالی که پتروشیمی شیراز کاهش ۷۳‌درصدی هزینه و ‌هزاران‌میلیارد ریال سود خالص گزارش کرد.

وضعیت اما باثبات نماند؛از فروردین تا دی‌ سال۱۴۰۳، نرخ خوراک گازی از حدود ۴‌هزار تومان به بیش از ۱۲‌هزار تومان رسید؛ افزایشی سه‌برابری که واکنش‌های گسترده‌ای در میان فعالان بازار و تحلیلگران مالی ایجاد کرد. این نوسانات علاوه بر فشار شدید بر حاشیه سود شرکت‌ها، زمینه‌ای برای نگرانی‌های ساختاری درباره نحوه تعیین قیمت خوراک فراهم کرد.

همزمان با این افزایش نرخ، حجم تولید پتروشیمی ایران نیز با محدودیت تامین خوراک مواجه شد، تا جایی که براساس آمارهای رسمی در سال جاری، با وجود ظرفیت اسمی نزدیک به ۱۰۰‌میلیون تن، حدود ۲۲‌درصد از ظرفیت تولید به‌دلیل کمبود خوراک خاموش مانده است.

افزون بر مسائل داخلی، تنش‌های منطقه‌ای و شرایط ژئوپلیتیکی نیز بر پایداری تامین خوراک و دسترسی به بازارهای جهانی تاثیر گذاشته ‌است. آن‌سوتر، فشارهای سیاسی بر تجارت کالاهای شیمیایی و انرژی ایران، هزینه‌ها و ریسک سرمایه‌گذاری در این بخش را افزایش داده است.

با نزدیک شدن به چهارمین زمستان ناترازی، بیش از همه قیمت خوراک و تفاوت آن با قیمت داخلی پتروشیمی‌ها را نگران کرده است. این موضوع به خصوص برای پتروشیمی‌های صادرات محور، به معنای از دست رفتن بازارهای صادراتی است. نرخ اعلامی حدود ۲۴–۲۳سنت برای گاز خوراک، در مقایسه با نرخ خوراکی که کشورهای همسایه در عمان، عربستان و کویت برای فروش گاز به پتروشیمی‌های خود ارائه می‌کنند، آینده این صنعت را در ‌هاله‌ای از ابهام فرو برده و باعث نگرانی درباره چشم‌انداز سرمایه‌گذاری در این صنعت شده است.

فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه درباره نگرانی سهامداران از چشم‌انداز پیش‌روی صنعت پتروشیمی به «جهان‌صنعت» گفت: تعیین نرخ خوراک برای صنایع یا حتی قیمت‌گذاری گاز مصرفی یوتیلیتی، عملا شرکت‌ها را از چارچوب بهینه‌سازی سازوکار تولید، فروش، کسب درآمد و سودآوری خارج می‌کند. این همان موضوعی است که از آن با عنوان اقتصاد دستوری یاد می‌کنیم و بارها مورد انتقاد قرار گرفته است.

او افزود: اجرای چنین سیاست‌هایی در اقتصاد به‌جز ایجاد رانت، فساد، کاهش سطح بهره‌وری و در نهایت افت سودآوری عملیاتی شرکت‌ها، نتیجه دیگری به همراه ندارد.

دولت و نهادهای حکمرانی اقتصادی نمی‌توانند از این ابزار برای جبران یا پوشش ناترازی‌های خود استفاده کنند زیرا در عمل بار اصلی این سیاست‌ها بر دوش آحاد مردم، سرمایه‌گذاران و ذی‌نفعان بازار سرمایه خواهد بود. به گفته این فعال بازار سرمایه، پیامدهای اتخاذ چنین سیاست‌هایی چیزی جز کاهش تشکیل سرمایه، تضعیف نظام سرمایه‌گذاری و افزایش بی‌اعتمادی در اقتصاد و بازار سرمایه نخواهد بود.

از تولید محصولات پایه تا عقب‌ماندگی صنایع پایین‌دستی

هدایت الله خادمی، کارشناس انرژی هم در این رابطه به «جهان‌صنعت» گفت: در دهه‌های گذشته نرخ خوراک پتروشیمی‌ها در ایران معمولا منطقی یا حتی کمتر از نرخ واقعی بوده است. دلیل این سیاست حمایت از پتروشیمی‌ها به‌منظور ارزآوری و همچنین نقش آنها در اشتغالزایی کشور بوده اما این نرخ پایین خوراک، در عین حال یک مشکل اساسی نیز ایجاد کرده است: شرکت‌های پتروشیمی به دلیل دسترسی به خوراک ارزان، تمایلی به حرکت به سمت تولید محصولات نهایی و با ارزش‌افزوده بالا نداشته‌اند.

او اضافه کرد: به همین دلیل بسیاری از آنها به تولید محصولات پایه‌ای مانند متانول بسنده می‌کنند؛ محصولی که در اصل ماده خام صنایع کشورهای دیگر است. در حالی که اگر به جای فروش متانول خام، صنایع پایین‌دستی و تکمیلی توسعه می‌یافت، چندین برابر ارزآوری و اشتغال در داخل کشور ایجاد می‌شد. اکنون اما سودآوری ناشی از فروش ساده محصولات پایه، مانع از حرکت به سمت تولید نهایی و توسعه صنایع پایین‌دستی شده است.

خادمی با تاکید بر اینکه این وضعیت سبب شده است که بخش قابل‌توجهی از فرصت‌های اشتغال و ایجاد ارزش‌افزوده به کشورهای دیگر منتقل شود، تصریح کرد: در حالی که کشورهایی که حتی منابع نفت‌وگاز ندارند، خوراک مورد نیاز خود را وارد کرده و محصولات نهایی با ارزش بالا تولید می‌کنند، ما به‌عنوان یکی از کشورهای نفت‌خیز و گازخیز، در نهایت مصرف‌کننده همان محصولات با قیمت بالاتر هستیم. البته پتروشیمی‌ها همچنان یکی از اصلی‌ترین منابع تامین ارز کشور محسوب می‌شوند و نمی‌توان نقش مثبت آنها را نادیده گرفت. با این حال ظرفیت‌های بسیار بیشتری در کشور وجود دارد که تاکنون به دلیل همین سیاست خوراک ارزان مورد استفاده قرار نگرفته است.

به گفته خادمی، پتروشیمی‌ها همواره نسبت به نرخ خوراک اعتراض داشته و فشار خود را از طریق تشکل‌ها و اتحادیه‌ها به دولت وارد کرده‌اند. در حالی که واقعیت این است که انرژی در ایران به طور کلی ارزان است و این موضوع تنها مختص پتروشیمی‌ها نیست. به نظر می‌رسد دولت ضمن حمایت از آنها، باید شرکت‌ها را به سمت ارتقا، توسعه صنایع پایین‌دستی و تولید محصولات نهایی سوق دهد.

وی تاکید کرد: در غیر این صورت همان اتفاقی رخ خواهد داد که در پالایشگاه‌های قدیمی دیده‌ایم؛ تولید بخش بزرگی از محصولات کم‌ارزش مانند مازوت به‌جای سرمایه‌گذاری در ارتقا و توسعه. اگر خوراک و انرژی با قیمت واقعی‌تر در اختیار شرکت‌ها قرار گیرد، آنها ناچار می‌شوند به سمت بهبود فناوری، افزایش بهره‌وری و تولید محصولات با ارزش‌افزوده بالاتر حرکت کنند؛ موضوعی که در نهایت به سود اقتصاد کشور خواهد بود.

شاخص سودآوری زیر تیغ

یک کارشناس بازار سرمایه که نخواست نامش منتشر شود در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» می‌گوید: مطابق با اطلاعات پنج فصل اخیر منتهی به بهار ۱۴۰۴ شاخص حاشیه سود خالص ناشران بورسی چیزی حدود ۲۳ تا ۲۴‌درصد بوده است که تغییرات چشمگیری نداشته و البته به واسطه تاثیر عملکرد شرکت‌های سرمایه‌گذاری آنچنان قابل اتکا نیست. از این‌رو می‌توان به عملکرد ۲۴۸ ناشر تولیدی توجه کرد که بر این اساس مقدار شاخص مذکور در صنایع تولیدی حدود ۱۲درصد و در بهار ۱۴۰۴ نسبت به بهار ۱۴۰۳ با افت ۱/‌‌۵واحد‌درصد همراه بوده و به سطح ۱۱/‌‌۱‌درصد رسیده است.

به گفته او، در صورتی که عملکرد سه ناشر خودروساز را از محاسبات کنار بگذاریم شاخص مذکور به حدود ۱۴درصد افزایش می‌یابد و این نشان می‌دهد چگونه نمادهای خودرو و سایپا اثرات منفی بر شاخص‌های سودآوری بازار دارند. به گفته این تحلیلگر بازار سرمایه، به طور خاص صنعت پتروشیمی و فلزات اساسی در پنج فصل اخیر تحت فشار زیادی بوده و شاخص سودآوری خالص آنها افت در خوری داشته است.

متوسط حاشیه سود خالص سال۱۴۰۳ صنعت فلزات و پتروشیمی به ترتیب ۲۶درصد و ۲۰درصد بوده که در بهار ۱۴۰۴ به سطح ۲۰درصد و ۱۶درصد کاهش یافته است و از جمله دلایل آن می‌توان به رشد شاخص انرژی، دستمزد و عدم رشد متناسب درآمدها مطابق با تورم و رشد دلار اشاره کرد.

او بر این باور است که تداوم بحران انرژی، نوسانات نرخ بهره و مشکلات تامین مالی در اقتصاد، پافشاری بر وجود نرخ ارز حواله پایین‌تر از نرخ بازار و همچنین ریسک‌های سیاسی مطمئنا اثرات منفی بر عملکرد آتی بنگاه‌های اقتصادی خواهد داشت که ضروری است سیاستگذاران با توجه به این موارد به چرخه تولید و خدمات کشور در این شرایط حساس بیش از بیش توجه کنند زیرا که این بنگاه‌ها منشا رشد و رونق اقتصادی هستند و هرگونه انحراف اساسی از ریل‌گذاری‌های صورت گرفته منجر به تشدید بحران‌های اقتصادی کشور خواهد شد.

مرجع/جهان صنعت

در جدیدترین گزارش عملکردی شرکت پتروشیمی بوعلی سینا ماهشهر که منتهی به پایان خرداد ۱۴۰۴ منتشر شده، نشانه‌هایی روشن از بهبود بنیادین عملیات تولیدی و درآمدی این شرکت مشهود است. آمارهای ارائه‌شده در سامانه کدال حاکی از آن است که بوعلی توانسته با اتکا به ارتقای بهره‌وری و به‌کارگیری کامل ظرفیت پس از اورهال، به عملکردی فراتر از انتظارات بازار دست یابد.

افزایش ۶۶.۳ درصدی درآمد فصلی، مهم‌ترین سیگنال بنیادی این گزارش به شمار می‌رود. جهشی که به‌واسطه رشد فروش و احتمالا بهبود نرخ‌های صادراتی و داخلی محصولات آروماتیکی محقق شده است. این در حالی‌ است که رشد تولید تجمیعی تنها ۴.۴ درصد بوده و نشان می‌دهد که افزایش درآمد بیشتر از محل بهبود ترکیب فروش یا افزایش قیمت‌ها حاصل شده تا صرفا افزایش تیراژ.

تولید خردادماه (۱۹۰ هزار تن) از میانگین ماهانه فصل (۱۷۵ هزار تن) بالاتر بوده که می‌تواند به‌معنای شتاب‌گیری روند تولید پس از اتمام اورهال باشد؛ عاملی که در صورت استمرار، انتظار برای تکرار درآمدهای بالاتر در فصل تابستان را تقویت می‌کند.

مدیریت بوعلی به‌نظر می‌رسد با اجرای راهبردهای افزایش راندمان عملیاتی و استفاده حداکثری از واحدهای کلیدی، موفق به عبور از ظرفیت اسمی شده‌است؛ موضوعی که در شرایط ثبات بازارهای جهانی آروماتیک‌ها، می‌تواند مزیت رقابتی قابل‌توجهی برای شرکت محسوب شود.

از منظر تحلیلی، نسبت درآمد به تولید در بهار ۱۴۰۴، عدد حدود ۳۸.۶ میلیون ریال به ازای هر تن را نشان می‌دهد، در حالی‌که این عدد در مدت مشابه سال قبل حدود ۲۴.۳ میلیون ریال به ازای هر تن بوده است؛ افزایش چشم‌گیر این شاخص سودآوری، نشان‌دهنده بهبود جدی حاشیه سود عملیاتی شرکت است.

در مجموع، گزارش بهار ۱۴۰۴ پتروشیمی بوعلی سینا، تصویری از یک شرکت در مسیر رشد و تثبیت موقعیت خود در بازار محصولات آروماتیکی ارائه می‌دهد. اگرچه استمرار این روند به عوامل برون‌زا همچون قیمت جهانی محصولات، نرخ ارز و وضعیت تامین خوراک نیز وابسته است، اما نشانه‌های عملیاتی موجود، دورنمای مثبتی برای مجمع عمومی پیش‌رو و ماه‌های آینده ترسیم می‌کند.

به گزارش اختصاصی فردای صنعت، بررسی گزارش عملکرد ماهانه صنعت الفین و پلیمر در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که پتروشیمی امیرکبیر با افت شدیدی در تولید روبه‌رو بوده و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، کاهش چشمگیری در ظرفیت عملیاتی خود ثبت کرده است.

بر پایه داده‌های رسمی منتشرشده، میزان تولید این شرکت در اردیبهشت‌ماه سال گذشته ۱۲۲٬۹۰۵ تن بوده اما این رقم در اردیبهشت‌ماه امسال به ۶۵٬۱۲۲ تن کاهش یافته است. به این ترتیب، پتروشیمی امیرکبیر با کاهش ۵۷٬۷۸۳ تنی در تناژ تولید، افتی معادل ۴۷ درصد را نسبت به سال گذشته تجربه کرده است.

این کاهش، از جمله قابل‌توجه‌ترین افت‌های ثبت‌شده در بین تولیدکنندگان این صنعت به شمار می‌رود و نشان‌دهنده استمرار برخی چالش‌های عملیاتی و تولیدی در این شرکت است.

هرچند بخشی از رشد درآمدی در صنعت پتروشیمی به دلیل افزایش نرخ ارز و قیمت جهانی محصولات به ثبت رسیده، اما به نظر می‌رسد این عوامل نتوانسته‌اند اثر ملموسی بر جبران کاهش تولید امیرکبیر داشته باشند.

کارشناسان و تحلیلگران بر این باورند که تداوم این روند ممکن است بر جایگاه بازار و عملکرد مالی آتی شرکت بسیار تأثیرگذار باشد، مگر آنکه اصلاحات عملیاتی و پایدار در فرآیندهای تولیدی این مجموعه در دستور کار قرار گیرد و در نهایت باید دید عبدالمجید محمدی چه خواهد کرد.

احمد حسین پور روز چهارشنبه در گفت وگو با ایرنا افزود: پس از جلسات متعدد با مسوولان شرکت های پتروشیمی در مرکز استان و شهرستان های عسلویه و کنگان مقرر شد افزون بر پرداخت مالیات حساب های بانکی خود را نیز به استان بوشهر منتقل کنند.

وی یادآور شد: مابقی شرکت های پتروشیمی نیز قوال مساعد در انتقال حساب های بانکی خود از تهران به استان بوشهر داده اند.

سرپرست اداره کل امور مالیاتی استان بوشهر تصریح کرد: همچنین مقرر شد شرکت های پتروشیمی در پست بانک استان بوشهر نیز نسبت به افتتاح حساب اقدام کنند.

حسین پور ادامه داد: افتتاح حساب شرکت های یادشده در پست بانک زمینه ارایه خدمات تسهیلات بانکی به جامعه هدف روستایی را فراهم می کند.

وی گفت: باتوجه به تاکید و پیگیری استاندار بوشهر برای انتقال حساب شرکت های پتروشیمی به این استان در نشست های متعدد با مسوولان کشوری تحقق این مهم زمینه گردش مالی بانک ها و افزایش منابع برای پرداخت تسهیلات به فعالان اقتصادی را فراهم می کند.

حسین پور اضافه کرد: الزام شرکت‌ها و هلدینگ‌های بزرگ به انتقال حساب‌های بانکی خود به بوشهر ضرورتی مهم در راستای رونق اقتصادی و اشتغال این استان است.

وی افزود: بی‌تردید این اقدام می‌تواند زمینه‌ساز تسریع در روند سرمایه‌گذاری، افزایش تولید و در نهایت رونق اقتصادی و اشتغال جوانان استان شود.

سرپرست اداره کل امور مالیاتی استان بوشهر با اشاره به نام‌گذاری سال ۱۴۰۴ از سوی رهبر معظم انقلاب به‌عنوان “سال سرمایه‌گذاری برای تولید”، یادآور شد: انتقال حساب شرکت های پتروشیمی زمینه سال تحقق عملی این شعار است.

حرف‌های آقای دکتر سلاجقه، رییس پیشین سازمان حفاظت از محیط زیست و همین طور خبر لغو مصوبه مربوط به میانکاله را وقتی کنار هم می‌گذارید، از میزان نفوذ و قدرت یک سرمایه‌گذار گمنام که نام و نشانی ندارد و شناخته شده هم نیست، حیرت می‌کنید.  

 اینکه برای یک کارخانه آلاینده در منطقه‌ای حساس از نظر محیط زیست مجوز صادر می‌شود، آن مجوز به صورت مصوبه هیات دولت درمی‌آید، پیش از اینکه درباره مجوز بررسی‌ها لازم انجام شده باشد، وزارت نفت طرح آن را تایید می‌کند، به جای ۷-۶ هکتار زمین برای احداث پتروشیمی چندین برابر آن از زمین‌های منابع طبیعی که جزو مراتع منطقه محسوب می‌شوند به سرمایه‌گذار واگذار می‌شود، تعجب‌آور نیست؟

بعد از جنجال و سر و صدا و فعالیت جوانان دو روستای مجاور و شورای روستای لله‌مرز، کار ساخت و ساز ادامه پیدا می‌کند. حتی برای فعالان محیط زیستی که در منطقه پیگیر وضعیت فعالیت آن بوده‌اند، دردسرهایی ایجاد می‌شود. اعتماد نوشت : تحت فشار رسانه‌ها و مردم و به دلیل حساسیت‌های به وجود آمده کار ساخت و ساز کند می‌شود اما متوقف نمی‌شود. سرمایه‌گذار هر وقت احساس می‌کند که مردم و دولت سرشان گرم گرانی و مذاکره و دلار و قضایای مشابه است به سرعت کار را پیش می‌برد و به تخریب مرتع و طبیعت به نفع جیبش و صندوق رای نماینده حامی طرح، مشغول می‌شود.

میانکاله یکی از هزاران پروژه‌ای است که با هوشیاری مردم و فعالان محیط زیست دستش رو شد و جلویش با صرف وقت فراوان و اتلاف سرمایه مادی و معنوی ملی گرفته شد. هزاران پروژه مضر به حال طبیعت و محیط زیست و مردم در سراسر ایران در مکان‌هایی غلط پا گرفتند و در دوره‌ای رشد کردند و بعد با مصرف آب‌های زیرزمینی و نابودی و آلوده کردن منابع طبیعی و کشتار جانداران، خود به تعطیلی و رکود افتادند و به فقر و مهاجرت و هزار گرفتاری دیگر دامن زدند. بسیاری از این طرح‌ها – همان طور که آقای دکتر سلاجقه هم اشاره کردند – با حمایت نمایندگان مجلس جلو می‌رود. بسیاری از طرح‌ها در کوتاه‌مدت شغل ایجاد می‌کند و باعث خوشحالی مردم منطقه و در نتیجه انتخاب نماینده برای چند دوره بعد می‌شود اما به دلیل اینکه کاری است مطالعه نشده و اساسا نسبتی با مقوله «توسعه پایدار» و رعایت نکات فنی و زیست محیطی و اقلیمی ندارد، به خرابی و ناکارایی می‌افتد و می‌شود مصداق «از قضا سرکنگبین صفرا فزود. » سرمایه‌گذار میانکاله تنها نیست؛ صدها مانند او در گوشه و کنار کشور به پشتیبانی عده‌ای از مدیران میانی و نمایندگان مجلس موفق شده‌اند که کار خود را پیش ببرند و ضربات سنگینی به سرزمین و حیات جاری در آن بزنند.

متاسفانه بیشتر آنان در سایه‌ای از ابهام و ناشناختگی به فعالیت‌شان ادامه می‌دهند، کسی – منظور مردم عادی است – نمی‌داند آن‌ها کیستند که از چنین نفوذ و ثروتی برخوردارند که می‌توانند صدها هکتار زمین‌های ملی را بگیرند طرح‌شان را به هیات دولت ببرند، از نمایندگان کمک بگیرند و «لابی» کنند و دهان منتقدان و رسانه‌ها را هم ببندند و گاهی خرد کنند. حالا که با دستور بالاترین مقام اجرایی کشور بالاخره – ظاهرا – پروژه متوقف شده، خوب است قرار بر شفافیت و روشن شدن ابعاد و پاسخ به همه این سوال‌ها در رابطه با پروژه‌هایی این‌چنین بگیرد و نظام و دولت هزینه و آبروی خودشان و منافع ملی را صرف عده‌ای سودجوی متنفذ نکنند.

مرجع/ساعت24

پتروشیمی فارابی ماهشهر یکی از شرکت‌های بزرگ تولیدکننده محصولات شیمیایی در ایران است که در زمینه تولید و عرضه محصولات پتروشیمی به صنایع مختلف فعالیت دارد. این شرکت با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های پیشرفته و استفاده از منابع داخلی، جایگاه ویژه‌ای در صنعت پتروشیمی ایران به دست آورده است. پتروشیمی فارابی یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان محصولات شیمیایی در کشور محسوب می‌شود و نقش مهمی در تأمین نیاز صنایع مختلف به مواد اولیه دارد.

تاریخچه تأسیس پتروشیمی فارابی به سال ۱۳۷۵ برمی‌گردد. این شرکت با هدف تولید محصولات شیمیایی و پتروشیمی به منظور تأمین نیاز بازار داخلی و صادرات به بازارهای خارجی تأسیس شد. از زمان آغاز به کار، این شرکت توانسته است با بهره‌برداری از واحدهای تولیدی مدرن و پیشرفته، به یکی از بازیگران اصلی صنعت پتروشیمی ایران تبدیل شود.

محصولات تولیدی پتروشیمی فارابی ماهشهر عمدتاً شامل مواد شیمیایی متنوعی هستند که در صنایع مختلف کاربرد دارند. یکی از اصلی‌ترین محصولات این شرکت، “متانول” است که کاربرد گسترده‌ای در صنایع شیمیایی و پتروشیمی دارد. متانول تولیدی پتروشیمی فارابی به عنوان ماده اولیه در تولید محصولات مختلفی نظیر فرمالدهید، اسید استیک و انواع پلاستیک‌ها استفاده می‌شود.

این شرکت علاوه بر تولید متانول، در زمینه تولید سایر محصولات شیمیایی نیز فعال است. از جمله این محصولات می‌توان به “اسید فرمیک”، “فرمالدهید” و “اتانول” اشاره کرد. پتروشیمی فارابی با تولید این محصولات نقش مهمی در تأمین نیاز صنایع مختلف مانند صنایع داروسازی، صنایع پلاستیک، صنایع چوب و کاغذ و صنایع نفت و گاز ایفا می‌کند.

پتروشیمی فارابی ماهشهر علاوه بر تأمین نیازهای داخلی، در صادرات محصولات خود نیز فعال است. این شرکت با تولید محصولات با کیفیت و رقابتی، موفق به گسترش بازارهای صادراتی خود در کشورهای مختلف شده است. صادرات محصولات پتروشیمی فارابی به کشورهای آسیایی، اروپایی و کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله مهم‌ترین منابع درآمدی این شرکت محسوب می‌شود.

در زمینه مسئولیت‌های اجتماعی، پتروشیمی فارابی همواره به عنوان یک شرکت پیشرو در صنعت پتروشیمی ایران شناخته شده است. این شرکت در جهت توسعه پایدار و حفظ محیط زیست، از تکنولوژی‌های نوین و سازگار با محیط زیست استفاده می‌کند. علاوه بر این، پتروشیمی فارابی در راستای مسئولیت اجتماعی خود به حمایت از پروژه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی پرداخته و در زمینه اشتغال‌زایی و ارتقاء شرایط کاری برای کارکنان خود نیز تلاش می‌کند.

یکی از ویژگی‌های برجسته پتروشیمی فارابی، توجه ویژه به تحقیق و توسعه است. این شرکت با سرمایه‌گذاری در بخش تحقیق و توسعه، همواره در تلاش است تا محصولات جدید و بهبود یافته‌ای را به بازار عرضه کند. پتروشیمی فارابی با توجه به نیازهای روز بازار، توانسته است با به‌کارگیری روش‌های نوین و به‌روز، کیفیت محصولات خود را ارتقاء دهد و سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص دهد.

علاوه بر این، پتروشیمی فارابی ماهشهر در زمینه آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. این شرکت با برگزاری دوره‌های آموزشی و برنامه‌های تخصصی برای کارکنان خود، به ارتقاء دانش و مهارت‌های فنی و مدیریتی آنها پرداخته است. از این رو، پتروشیمی فارابی به عنوان یک کارفرمای بزرگ و مسئول در صنعت پتروشیمی شناخته می‌شود.

پتروشیمی فارابی از جمله شرکت‌هایی است که در زمینه استفاده از انرژی‌های نو و تجدیدپذیر نیز فعالیت دارد. این شرکت با توجه به تغییرات جهانی در زمینه بحران انرژی و حفاظت از محیط زیست، به دنبال کاهش مصرف انرژی‌های فسیلی و استفاده بیشتر از منابع انرژی تجدیدپذیر است. با توجه به این رویکرد، پتروشیمی فارابی در حال توسعه پروژه‌های مرتبط با انرژی‌های نوین است.

در راستای توسعه زیرساخت‌ها و گسترش فعالیت‌های خود، پتروشیمی فارابی در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در افزایش ظرفیت تولید و ارتقاء کیفیت محصولات خود انجام داده است. این سرمایه‌گذاری‌ها شامل به‌روزرسانی تجهیزات، افزایش ظرفیت تولید و توسعه خطوط جدید تولید محصولات پتروشیمی است.

پتروشیمی فارابی ماهشهر با همکاری با شرکت‌های بزرگ بین‌المللی در زمینه‌های مختلف نیز به تبادل تکنولوژی و افزایش توان تولیدی خود پرداخته است. این شرکت با بهره‌گیری از تجربیات جهانی و هم‌افزایی با شرکای خارجی، توانسته است به سطح قابل توجهی از رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی دست یابد.

از دیگر ویژگی‌های مهم پتروشیمی فارابی، توجه به بهبود فرآیندهای تولید و کاهش هزینه‌ها است. این شرکت با استفاده از شیوه‌های مدیریتی کارآمد و بهینه‌سازی فرآیندهای تولید، توانسته است هزینه‌های تولید را کاهش دهد و در نتیجه قیمت محصولات خود را به‌طور رقابتی در بازار عرضه کند.

پتروشیمی فارابی با توجه به نیازهای متغیر بازار و صنایع مختلف، همواره در تلاش است تا با تولید محصولات متنوع و مطابق با استانداردهای بین‌المللی، به تأمین نیازهای داخلی و خارجی پاسخ دهد. این شرکت به‌طور مستمر از طریق تحقیق و توسعه به دنبال ایجاد نوآوری و بهبود در محصولات خود است.

در نهایت، پتروشیمی فارابی ماهشهر با درک صحیح از چالش‌های اقتصادی و صنعتی، به‌عنوان یکی از پیشروترین شرکت‌ها در صنعت پتروشیمی ایران شناخته می‌شود و همچنان در تلاش است تا با ارتقاء توان تولیدی و گسترش بازارهای صادراتی خود، جایگاه خود را در سطح جهانی تقویت کند.

۱. مقدمه

فردای صنعت؛ پتروشیمی مارون یکی از بزرگ‌ترین، پیشرفته‌ترین و استراتژیک‌ترین مجتمع‌های پتروشیمی ایران و منطقه خاورمیانه محسوب می‌شود که در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی بندرماهشهر در استان خوزستان قرار دارد. این مجتمع به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی کشور، نقش اساسی در تأمین مواد اولیه برای صنایع پایین‌دستی، توسعه اقتصادی، اشتغال‌زایی، کاهش خام‌فروشی نفت و گاز و افزایش صادرات غیرنفتی ایران ایفا می‌کند.

احداث این مجتمع عظیم صنعتی، بخشی از سیاست‌های کلان دولت ایران در دهه ۱۳۷۰ برای گسترش صنعت و کاهش وابستگی به صادرات خام مواد هیدروکربنی بود. هدف اصلی از راه‌اندازی این مجتمع، تبدیل گازهای طبیعی و سایر منابع هیدروکربنی به محصولات با ارزش افزوده بالا بود که نه‌تنها به افزایش سودآوری کشور کمک کند، بلکه زمینه‌ساز توسعه صنایع پایین‌دستی و رشد صنایع تبدیلی شود.

پتروشیمی مارون ماهشهر به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، دسترسی مناسبی به میادین گازی، بنادر صادراتی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل و منابع تأمین خوراک دارد که آن را به یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید محصولات صنعتی ایران تبدیل کرده است. از زمان آغاز فعالیت خود در سال ۱۳۸۵، این مجتمع با توسعه مداوم واحدهای تولیدی، افزایش ظرفیت و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته، توانسته سهم قابل‌توجهی در بازارهای داخلی و بین‌المللی کسب کند.

در ادامه این گزارش، تاریخچه، فرآیندهای تولید، محصولات، ظرفیت‌های تولیدی، بازارهای هدف، نقش این مجتمع در اقتصاد ملی، چالش‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای آینده مارون را به‌صورت تفصیلی بررسی خواهیم کرد.

۲. تاریخچه تأسیس و توسعه پتروشیمی مارون

صنعت پتروشیمی ایران در دهه ۱۳۷۰ وارد مرحله جدیدی از توسعه شد. پس از جنگ تحمیلی، دولت ایران به دنبال اجرای سیاست‌هایی بود که صادرات نفت خام را کاهش داده و ارزش افزوده بیشتری از منابع هیدروکربنی کشور ایجاد کند. در همین راستا، برنامه‌ریزی برای احداث مجتمع‌های جدید در مناطقی مانند بندرماهشهر و عسلویه آغاز شد.

پروژه مارون ماهشهر در سال ۱۳۷۷ به تصویب رسید و عملیات اجرایی آن توسط شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران (NPC) آغاز شد. این پروژه با سرمایه‌گذاری کلان و با همکاری شرکت‌های داخلی و خارجی در طول چند سال تکمیل گردید. در نهایت، پس از سال‌ها تلاش و اجرای عملیات مهندسی پیچیده، این مجتمع در سال ۱۳۸۵ به بهره‌برداری رسمی رسید.

از زمان آغاز فعالیت، مارون برنامه‌های متعددی برای توسعه ظرفیت تولید، بهینه‌سازی فرآیندها، کاهش هزینه‌های تولید، بهبود کیفیت محصولات و افزایش صادرات اجرا کرده است. این برنامه‌ها شامل افزایش بهره‌وری واحدهای تولیدی، توسعه فناوری‌های جدید، اجرای پروژه‌های کاهش آلایندگی زیست‌محیطی و توسعه زیرساخت‌های صادراتی بوده است.

امروزه، شرکت مارون یکی از پیشرفته‌ترین و بزرگ‌ترین مجتمع‌های تولیدی در صنعت پتروشیمی ایران محسوب می‌شود و محصولات آن علاوه بر تأمین نیاز داخلی، به کشورهای مختلفی در آسیا، اروپا و خاورمیانه صادر می‌شود.

۳. موقعیت جغرافیایی و مزایای استراتژیک

مارون در منطقه ویژه اقتصادی بندرماهشهر، در استان خوزستان واقع شده است. این منطقه یکی از مهم‌ترین هاب‌های پتروشیمی ایران است که میزبان چندین مجتمع بزرگ پتروشیمی بوده و از زیرساخت‌های صنعتی، لجستیکی و صادراتی مناسبی برخوردار است.

موقعیت جغرافیایی ممتاز مارون چندین مزیت کلیدی دارد:

دسترسی آسان به خوراک گازی و مایعات هیدروکربنی: نزدیکی به میدان‌های گازی و پالایشگاه‌های گاز جنوب ایران، تأمین پایدار خوراک را تضمین می‌کند.

نزدیکی به بندر صادراتی ماهشهر: امکان صادرات سریع و کم‌هزینه محصولات به بازارهای بین‌المللی را فراهم می‌سازد.

دسترسی به شبکه حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای: تسهیل حمل مواد اولیه و انتقال محصولات به داخل کشور و کشورهای همسایه.

هم‌جواری با سایر مجتمع‌های پتروشیمی: امکان همکاری و تبادل مواد اولیه و محصولات جانبی با دیگر پتروشیمی‌های منطقه و کاهش هزینه‌های تولید.

این موقعیت استراتژیک به مارون برتری رقابتی قابل‌توجهی در بازارهای داخلی و خارجی داده و باعث افزایش کارایی، کاهش هزینه‌های لجستیکی و گسترش بازارهای صادراتی شده است.

۴. خوراک و منابع تأمین آن

خوراک مورد نیاز پتروشیمی مارون شامل اتان، پروپان، بوتان، نفتا و سایر مایعات گازی است که از منابع مختلف تأمین می‌شود. مهم‌ترین منابع تأمین خوراک این مجتمع عبارت‌اند از:

میدان‌های گازی پارس جنوبی: به‌عنوان بزرگ‌ترین منبع گاز طبیعی ایران، نقش کلیدی در تأمین خوراک این مجتمع دارد.

5. نقش پتروشیمی مارون در اقتصاد ملی

پتروشیمی مارون یکی از مهم‌ترین قطب‌های اقتصادی کشور است و نقش قابل‌توجهی درافزایش درآمدهای ارزی کشور از طریق صادرات، تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی، ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برای هزاران نفر و کاهش وابستگی به واردات مواد پتروشیمیایی دارد.

6.جمع بندی

جمع‌بندی و آینده مارون پتروشیمی مارون یکی از پیشرفته‌ترین مجتمع‌های پتروشیمی ایران است که با اجرای برنامه‌های توسعه‌ای، افزایش ظرفیت تولید و توسعه بازارهای صادراتی، به یکی از بازیگران اصلی صنعت پتروشیمی در منطقه تبدیل شده است. با ادامه سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید، این مجتمع در آینده نزدیک جایگاه خود را بیش از پیش تقویت خواهد کرد.

۱. تاریخچه تأسیس

شرکت پتروشیمی فن‌آوران در سال ۱۳۷۷ تأسیس شد و در اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی ایران به شماره ۱۳۹۶۰۲ ثبت گردید. هدف از ایجاد این شرکت، تولید محصولات پتروشیمی نظیر متانول، اسید استیک و منوکسید کربن برای تأمین نیازهای داخلی و صادرات به بازارهای جهانی بوده است.

۲. موقعیت جغرافیایی

پتروشیمی فن‌آوران در جنوب غربی ایران و در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی در بندر امام خمینی (ره) واقع شده است. این منطقه از نظر نزدیکی به منابع انرژی و بنادر صادراتی موقعیت مناسبی برای فعالیت‌های پتروشیمی دارد.

۳. محصولات تولیدی

این شرکت سه محصول اصلی تولید می‌کند:

متانول: به عنوان ماده اولیه در صنایع شیمیایی و سوختی

اسید استیک: مورد استفاده در صنایع پلاستیک، رنگ، چسب و داروسازی

منوکسید کربن: خوراک اصلی برای تولید اسید استیک

۴. ظرفیت تولید

ظرفیت اسمی تولید متانول در این شرکت یک میلیون تن در سال است که ۷ درصد تولید متانول ایران و ۰.۷ درصد متانول جهان را تأمین می‌کند. همچنین، سالانه ۱۵۰ هزار تن اسید استیک و ۱۴۰ هزار تن منوکسید کربن در این مجتمع تولید می‌شود.

۵. تأمین خوراک

خوراک اصلی این مجتمع شامل گاز طبیعی، اکسیژن و آب است که از منابع داخلی تأمین می‌شود. گاز طبیعی از شبکه ملی گاز و اکسیژن از واحدهای جداسازی هوا تأمین شده و آب مورد نیاز از تأسیسات منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی تهیه می‌شود.

۶. صادرات محصولات

بخش عمده‌ای از تولیدات پتروشیمی فن‌آوران به بازارهای بین‌المللی صادر می‌شود. مهم‌ترین مشتریان این شرکت، کشورهای چین، هند، ترکیه، عراق، آذربایجان و سوریه هستند که بخش قابل‌توجهی از متانول و اسید استیک این شرکت را خریداری می‌کنند.

۷. عملکرد مالی

بر اساس گزارش‌های مالی، میزان فروش این شرکت در سال ۱۴۰۲ بیش از ۱۰۱ هزار میلیارد ریال بوده که نسبت به سال گذشته ۲۳ درصد رشد داشته است. همچنین، در بازار سرمایه، نماد “شفن” از سهام‌های جذاب پتروشیمی محسوب می‌شود.

۸. سرمایه‌گذاری‌های جدید

یکی از مهم‌ترین پروژه‌های توسعه‌ای این شرکت، واحد بازیافت CO2 است که با ظرفیت جذب سالانه ۱۶۰ هزار تن دی‌اکسید کربن، باعث کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی و افزایش تولید متانول خواهد شد.

۹. پروژه وینیل استات مونومر (VAM)

این شرکت در حال احداث یک واحد جدید برای تولید وینیل استات مونومر با ظرفیت ۱۰۰ هزار تن در سال است. این ماده در صنایع چسب‌سازی، پلاستیک و منسوجات کاربرد دارد و موجب افزایش ارزش افزوده تولیدات داخلی خواهد شد.

۱۰. توسعه زیرساخت‌ها

پتروشیمی فن‌آوران در حال احداث مخازن ذخیره‌سازی جدید با ظرفیت ۱۰۰ هزار تن در سایت ۵ منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی است. این پروژه باعث افزایش ظرفیت انبارش و بهبود برنامه‌ریزی صادرات خواهد شد.

۱۱. مسئولیت‌های اجتماعی

این شرکت در راستای مسئولیت اجتماعی، اقدام به احداث جاده و مدرسه در مناطق کم‌برخوردار، کاشت درختان حرا و پروژه‌های زیست‌محیطی برای کاهش آلایندگی در منطقه کرده است.

۱۲. ساختار مدیریتی

مدیرعامل فعلی این شرکت حسین رفیق‌دوست است و اعضای هیئت مدیره شامل فرهاد رضانژاد، سعید عباسی، علیرضا بنی‌اسدی و علیرضا کریمی هستند.

۱۳. سهامداران

شرکت سرمایه‌گذاری نفت، گاز و پتروشیمی تأمین (تاپیکو) از مهم‌ترین سهامداران این شرکت است و بخشی از سهام آن در بازار بورس ایران تحت نماد “شفن” معامله می‌شود.

۱۴. نقش استراتژیک در صنعت پتروشیمی

پتروشیمی فن‌آوران یکی از تأمین‌کنندگان کلیدی متانول و اسید استیک در کشور است و نقش مهمی در تأمین خوراک سایر واحدهای پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی دارد.

۱۵. مزیت‌های رقابتی

دسترسی به خوراک ارزان و پایدار

نزدیکی به بنادر صادراتی

برخورداری از فناوری‌های مدرن در تولید متانول و اسید استیک

توانایی تأمین نیازهای داخلی و حضور فعال در بازارهای جهانی

۱۶. چالش‌ها و فرصت‌ها

از چالش‌های اصلی این شرکت می‌توان به نوسانات قیمت جهانی متانول، تحریم‌های اقتصادی و مشکلات حمل‌ونقل دریایی اشاره کرد. با این حال، توسعه ظرفیت‌های تولید و افزایش صادرات از فرصت‌های مهم رشد این شرکت محسوب می‌شود.

۱۷. پروژه‌های آینده

پتروشیمی فن‌آوران برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت تولید متانول، تکمیل زنجیره ارزش محصولات پتروشیمی و گسترش صادرات به اروپا و آمریکای لاتین دارد.

۱۸. نوآوری و تحقیق و توسعه

این شرکت سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی در بهینه‌سازی فرایندهای تولید و کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی انجام داده و به دنبال توسعه محصولات جدید با ارزش افزوده بالاتر است.

۱۹. ایمنی و محیط‌زیست

یکی از اولویت‌های این شرکت، کاهش آلاینده‌ها و مدیریت پسماند صنعتی است. پروژه بازیافت CO2 و اجرای استانداردهای HSE نمونه‌ای از اقدامات زیست‌محیطی این شرکت هستند.

۲۰. چشم‌انداز آینده

با توسعه پروژه‌های جدید و افزایش بهره‌وری، پتروشیمی فن‌آوران قصد دارد تا سال ۱۴۰۵ سهم خود از بازار جهانی متانول را افزایش داده و به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان این محصول در منطقه تبدیل شود.

به گزارش فردای صنعت، پتروشیمی بوعلی سینا یکی از شرکت‌های برجسته صنعت پتروشیمی ایران است که در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر واقع شده است. این شرکت در سال ۱۳۷۷ تأسیس شد و به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات آروماتیکی در خاورمیانه شناخته می‌شود. هدف اصلی این مجتمع تولید محصولات استراتژیک برای تأمین نیازهای داخلی و صادرات به بازارهای جهانی است.

شرکت بوعلی سینا در زمره شرکت‌های زیرمجموعه شرکت صنایع هلدینگ خلیج فارس قرار دارد. این شرکت با برخورداری از فناوری‌های پیشرفته و ظرفیت تولید بالا، نقشی کلیدی در تأمین خوراک واحدهای پایین‌دستی ایفا می‌کند. محصولات تولیدی این مجتمع شامل بنزن، پارازایلین، ارتوزایلین، و سایر ترکیبات آروماتیکی است که در صنایع مختلف از جمله نساجی، تولید پلاستیک، و صنایع شیمیایی کاربرد دارند.

یکی از ویژگی‌های برجسته شرکت بوعلی سینا ماهشهر، موقعیت جغرافیایی آن است. این مجتمع به دلیل نزدیکی به خوراک نفتا از پالایشگاه‌های منطقه و دسترسی آسان به بندرهای صادراتی، دارای مزیت رقابتی در بازارهای بین‌المللی است. همچنین، شبکه گسترده حمل‌ونقل و زیرساخت‌های پیشرفته در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر، باعث افزایش بهره‌وری این شرکت شده است.

تأسیسات پتروشیمی بوعلی سینا ماهشهر شامل واحدهای مختلف تولید، تصفیه و ذخیره‌سازی است. واحدهای تولید این مجتمع مجهز به تجهیزات مدرن و تحت نظارت استانداردهای جهانی هستند. ظرفیت تولید پارازایلین این شرکت، که یکی از محصولات کلیدی است، به طور چشمگیری بالاست و آن را به یکی از صادرکنندگان اصلی در منطقه تبدیل کرده است.

شرکت بوعلی سینا در راستای توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی، به کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی توجه ویژه‌ای دارد. این شرکت با استفاده از فناوری‌های نوین و اجرای پروژه‌های زیست‌محیطی، به حداقل رساندن اثرات منفی زیست‌محیطی تولیدات خود متعهد است. همچنین، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بازیافت و مدیریت پسماند از دیگر اقدامات قابل توجه این شرکت است.

توسعه سرمایه انسانی یکی از اولویت‌های اساسی شرکت بوعلی سینا است. این شرکت با برگزاری دوره‌های آموزشی و برنامه‌های توسعه مهارت، به ارتقای دانش و توانایی کارکنان خود توجه دارد. نیروی کار متخصص و مجرب این مجتمع، از جمله عوامل کلیدی موفقیت آن در بازارهای رقابتی محسوب می‌شود.

شرکت بوعلی سینا با تأکید بر تحقیق و توسعه، به بهبود فرآیندهای تولید و افزایش بهره‌وری توجه ویژه‌ای دارد. این شرکت با همکاری دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، پروژه‌های نوآورانه‌ای را برای تولید محصولات جدید و کاهش هزینه‌های تولید انجام می‌دهد. این رویکرد باعث شده است که شرکت بوعلی سینا در مسیر نوآوری و پیشرفت قرار گیرد.

صادرات بخش مهمی از فعالیت‌های این شرکت را تشکیل می‌دهد. پتروشیمی بوعلی سینا با دسترسی به بازارهای بین‌المللی و انعقاد قراردادهای تجاری، توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از بازیگران اصلی صنعت پتروشیمی خاورمیانه تثبیت کند. محصولات این شرکت به کشورهای مختلف از جمله چین، هند و کشورهای اروپایی صادر می‌شوند.

این مجتمع همچنین در راستای گسترش همکاری‌های بین‌المللی، به جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی توجه دارد. پتروشیمی بوعلی سینا با ایجاد روابط تجاری پایدار و شفافیت در تعاملات خود، توانسته است اعتماد شرکای خارجی را جلب کند و پروژه‌های مشترکی را به اجرا درآورد.

در زمینه ایمنی، پتروشیمی بوعلی سینا همواره استانداردهای بالایی را رعایت می‌کند. این شرکت با اجرای برنامه‌های پیشگیری از حوادث، آموزش کارکنان در زمینه ایمنی و استفاده از تجهیزات پیشرفته، تلاش می‌کند محیطی ایمن برای کارکنان و تجهیزات خود فراهم کند.

یکی از چالش‌های عمده این شرکت، تأمین پایدار خوراک نفتا است. با این حال، پتروشیمی بوعلی سینا با ایجاد توافق‌نامه‌های بلندمدت با تأمین‌کنندگان خوراک و مدیریت دقیق زنجیره تأمین، توانسته است بر این چالش فائق آید و تولید خود را به صورت مستمر ادامه دهد.

پتروشیمی بوعلی سینا نقش مهمی در ایجاد اشتغال در منطقه ایفا کرده است. این شرکت با جذب نیروهای بومی و ایجاد فرصت‌های شغلی متنوع، به بهبود وضعیت اقتصادی منطقه کمک شایانی کرده است. همچنین، اجرای برنامه‌های مسئولیت اجتماعی در حوزه‌های آموزش، سلامت و محیط زیست از دیگر اقدامات مثبت این شرکت است.

این مجتمع به دلیل دستاوردهای خود در حوزه تولید و صادرات، بارها مورد تقدیر نهادهای ملی و بین‌المللی قرار گرفته است. جوایز و گواهینامه‌های متعدد، گواهی بر موفقیت این شرکت در عرصه‌های مختلف است.

در نهایت، پتروشیمی بوعلی سینا با بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی، توسعه فناوری و تمرکز بر بازارهای جهانی، به یکی از پیشگامان صنعت پتروشیمی در منطقه تبدیل شده است. این شرکت با برنامه‌ریزی دقیق و تلاش برای ارتقای کیفیت محصولات خود، نقش کلیدی در آینده صنعت پتروشیمی ایران ایفا خواهد کرد.